CHOCO (Sepia officinalis)

O choco, sepia ou xiba é un dos animais máis fascinantes que podemos ver nas inmersións debido ao espectáculo de cores, debuxos e texturas que ofrece a súa pel, así como polo dominio da flotabilidade que logran ao nadar. Atoparémolos especialmente en fondos areosos ou de cascallo e nos fondos con plantas de zostera, aínda que tamén é frecuente velos vagar preto das rochas, buscando presas para atrapar.

Chegan aos 40 cm. de lonxitude, aínda que o normal é atopalos de 15 a 20 cm (as femias son máis grandes) e teñen un corpo brando, coa cabeza ben diferenciada, que é onde se atopan os seus 8 brazos (visibles) e 2 tentáculos (ocultos).

O seu saco/masa visceral é oblongo e está atravesado por unha "saia" que ondula para moverse e que lle serve para estabilizarse. Esta saia, en realidade son dúas aletas laterais que se estenden por todo o bordo do corpo ata fundirse na parte traseira.

A parte ventral é branca e a dorsal presenta debuxos e liñas de diferentes tonalidades que mudan rapidamente ao seu capricho de distintas maneiras. Os debuxos poden cambiar para camuflarse, aparearse, ameazar ou dependendo dos cambios de humor. Do mesmo xeito que o polbo, é un mestre nos cambios de cor, textura e posición do seu corpo.

Mesmo se sabe dunha especie, a Sepia latimanus, abundante en Indonesia, que hipnotiza as súas presas cos cambios de cor do seu corpo para confundilas e atrapalas:


CHOCO HIPNÓTICO   (minuto 4:22)

O debuxo estándar que amosan consta de moitas liñas brancas, finas e quebradizas sobre un fondo pardo escuro. Cando este debuxo está ben marcado, aseméllase ao dunha cebra. Este é o que adoitan mostrar os machos adultos na época de desove. Pola súa banda, as femias que están a criar adoitan amosar padróns e tonalidades máis uniformes, con manchas escuras.

A cabeza móvese de xeito independente e mantén a mesma coloración que o resto do corpo. Nela localízanse os ollos, que teñen unha curiosa en forma de W. Parece que esta disposición é especialmente útil para protexerse da entrada directa da luz da superficie e axuda a ocultar onde están os ollos. A visión dos chocos, como en todos os cefalópodos, está moi desenvolvida e resulta altamente eficaz.

Da cabeza saen oito brazos curtos e carnosos, que adquiren a mesma coloración que o resto do corpo e están dispostos estendéndose un ao lado do outro. Destes, os dous que están nos extremos son máis planos e longos (e un deles é o hectocotilo ou pene nos machos).

Tamén ten dous tentáculos máis longos e brancos que rematan nunha especie de pa e que están repregados agás cando se "disparan" para capturar as súas presas (xa que son retráctiles).

Son depredadores voraces, as sepias sempre teñen fame polo que sempre que poidan capturarán as presas que estean preto, sendo animais oportunistas. Aliméntanse de pequenos crustáceos e pequenos peixes que esmagan facilmente cos seus bicos e adoitan poñer unha postura típica de caza erguendo os dous brazos situados no centro. Desprázanse tenteando o terreo, especialmente os fondos de area e os ocos entre as rochas, e cando detecta calquera posible vítima, achégase moi lentamente, recalcula a súa posición e lanza os dous tentáculos que esconde entre os seus brazos. En décimas de segundo atrapou a comida. Se respectamos o seu espazo e agardamos un pouco, é moi probable que os chocos nos deixen asistir á súa cazaría.

Ademais da posición de caza e ameaza levantando os brazos centrais, outras veces érguenos e rízanos todos para simular que son corais e camuflarse. Adoptan as texturas e as cores do lugar onde se atopan ou entérranse rapidamente na area axudados polos brazos e a saia. Fano tan ben que case non se ven, agás os ollos que quedan ao descuberto.

Son capaces de imitar coa pel todo tipo de fondos, area, rochas, algas ... a súa plasticidade é tan grande e variada que, ademais da súa coloración, poden alterar a textura do seu corpo e os debuxos que presenta. Unha variante no seu debuxo consiste en facer que unha mancha escura se mova sobre o ton máis claro do seu corpo, non é estraño que o faga antes que os mergulladores, cunha sorprendente velocidade move a mancha unha e outra vez polo seu corpo, coma se nos quixera hipnotizar.

Ademais do seu dominio da camuflaxe, outra característica distintiva dos chocos é a súa fantástica flotabilidade. Teñen unha cuncha interna (xibión), porosa, que acumula pequenas burbullas de aire, axudándoas a flotar (sería un sistema equivalente á vexiga natatoria dos peixes óseos). Deste xeito son capaces de deslizarse na auga sen facer ningún esforzo. É frecuente atopar estas cunchas brancas, lixeiras e ovaladas nas beiras dalgunhas praias, e tamén é frecuente que as piquen as aves, dado que representan un grande aporte de calcio. Por se isto non fose suficiente, tamén dispón dun sifón baixo os brazos, co que propulsarse a gran velocidade.

Os chocos reprodúcense unha vez na súa vida (en primavera ou outono), varios machos compiten violentamente por unha femia e o que logra manterse entrelaza os seus tentáculos cos dela, ambos toman unha cor tirando a branca e todo remata rapidamente. Xusto despois da fecundación, a femia fai a posta durante semanas. Os seus ovos son como uvas negras que se pegan un a un en algas, plantas ou gorgonias, formando acios. Adquiren esta cor porque a capa superficial contén tinta.

Poñen ata 4.000, e transcorren entre 30 e 90 días para a eclosión. As femias morren despois de dar a luz mentres os machos poden vivir algo máis, aínda que tamén morren pouco despois, a vida máxima destes animais é duns dous anos.

REPRODUCCIÓN NOS CHOCOS

Ademais de moverse coas ondulacións da súa "saia", ten un sistema de propulsión que lle permite escapar rapidamente expulsando auga a través dun sifón que asoma baixo a súa cabeza. Cando se sente moi ameazado, coma outros cefalópodos, pode expulsar tinta.

Podemos atopalos en calquera parte da ría, máis a miúdo en fondos areosos. Son comúns en Cabo de Mar, Tofiño, Illas Cíes, A Furna, Salgueirón ou Os Cenoiros.

O termo officinalis, do latín, que aparece no nome científico de numerosas especies de animais, plantas e algas, fai referencia ao uso en medicina e farmacia dalgunhas das súas partes ou substancias, como a tinta desta especie de sepia.